است . كتاب او مشتمل بر اخبار تاريخى از آغاز زندگى آدم تا پايان زندگى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بود . ابن هشام با تهذيب سيرهء ابن اسحاق ، آنچه را زوايد ناميده و بىارتباط با پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم دانست ، حذف كرد . بايد گفت امتياز كتاب ابن اسحاق به ساختار منظم آن است كه نبايد به تنهايى زاييدهء افكار خود او باشد ، بلكه همان گونه كه برخى از محققان نوشته‌اند ، تركيب كار مغازى از استاد وى زهرى و ساير مؤلفانى بوده كه پيش از آن به اين كار اشتغال داشته‌اند . گرچه بايد گفت ، همان گونه كه مسعودى يادآور شده ، پيش از آن تصنيفى و مجموعه‌اى در اين حد نبوده است . « 1 » ابن اسحاق در مدينه پرورش يافت و لذا روايات او به‌طور عمده شامل نقلهاى مدنى و در اندك مواردى مصرى است . در برابر ، راويان كتاب وى ، به جز يك نفر مدنى ، همگى شرقى هستند و اين بدان جهت است كه او سيره را در مدينه تدوين اوليه كرد ، اما در عراق انتشار داد . بنابراين ، بايد توجه داشت كه او محصور در نقلهاى مدنى است كه محدوديتهاى خاص خود را دارد . وى در حيره ، سيرهء خود را به منصور يا مهدى - زمانى كه ولى عهد بود - هديه كرد . « 2 » ابن اسحاق تحت تأثير راويان يهودى و مسيحى يا آنان كه مسلمان اما متأثر از اهل كتاب بوده‌اند ، قرار داشته و بخش نخست كتاب خود را - كه كتاب المبتدأ در اخبار انبياء و ملوك گذشته بوده و بعدها ابن هشام آن را حذف كرده « 3 » - از طريق آنان و با استفاده از مآخذ اهل كتاب نگاشته است . افزون بر آنها ، اخبار وى از عرب پيش از اسلام ، از منابع داستانى موجود در حجاز گرفته شد و رنگ داستانى آنها كاملا روشن است . روش ابن اسحاق گرچه حديثى است اما در همهء موارد از اسناد يادى نكرده و تنها در مواردى كه بيشتر مربوط به دوران بعد از هجرت است سند نقلهاى خود را آورده است . پيش از آن عناوين با تعبير قصة . . . آغاز مىشود . تعبيرهاى مبهمى از اين قبيل كه اهل علم مرا روايت كردند يا اين گونه تصور كرده‌اند يا حتى اظهار ترديد با جملهء « الله اعلم » نشان از آن دارد كه او براى تكميل كار تاريخى خود ، نيازمند استفاده از تمامى آنچه در اطرافش بوده داشته و اين روش ، البته روش يك محدث نيست ، بلكه روش يك تاريخ نويس است كه وقتى با كمبود منابع براى تكميل ساختار

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، ج 4 ، ص 116 ( ج 5 ، ص 211 ) : اول من جمع « كتب المغازى و السير و أخبار المبتدأ ، و لم تكن قبل ذلك مجموعة و لا معروفة و لا مصنفة » . ( 2 ) . تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 211 ( 3 ) . مقدسى گفته است : كتاب المبتدأ ابن اسحاق ، نخستين اثر در نوع خود بود : البدء و التاريخ ، ج 1 ، ص 149